Ż

Z GENPARAF7
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Żal. Zob. metanoia.

Życie monastyczne. Ruch zrodzony wśród ochrzczonych wiernych, którzy odpowiadają na wezwanie Chrystusa do dążenia do doskonałości (Mt 5, 48; 19, 16-26) w ten sposób, że przez zachowanie ubóstwa, czystości i posłuszeństwa oddają się życiu modlitwy, sprawują wspólnie służbę Bożą i wzajemnie sobie usługują. Pod koniec epoki prześladowań rzymskich życie ascetyczne na pustyniach Egiptu, Palestyny i Syrii dawało drugą heroiczną możliwość wyboru, zamiast męczeństwa. W Egipcie św. Antoni Opat (ok. 251-356) i św. Pachomiusz (ok. 290-346) wsparli swoich zwolenników w organizowaniu sposobu życia i duchowego prowadzenia i w ten sposób przygotowali drogę dwom podstawowym odmianom życia monastycznego: “anachoretyzmowi”, czyli życiu pustelniczemu, i “cenobityzmowi”, czyli życiu wspólnotowemu. Wschodnie życie monastyczne, na które głęboko wpłynął św. Bazyli Wielki (ok. 330-379), ułatwiło rozwój zachodniego życia monastycznego dzięki takim pismom, jak Życie św. Antoniego napisane przez św. Atanazego z Aleksandrii (ok. 296-373) i Konferencje z Ojcami św. Jana Kasjana (ok. 360-435). Po św. Marcinie z Tours (zm. 397) i św. Augustynie z Hippony (354-430) św. Benedykt z Nursji (ok. 480 - ok. 550) własną regułą nadał ostateczny kształt późniejszemu życiu monastycznemu na Zachodzie. Dominikanie, franciszkanie i inne zakony czynne stworzyły odrębną możliwość życia monastycznego, inną niż życie ściśle kontemplacyjne (zob. UR 15, PC 9). Na Wschodzie jednak istnieją głównie zakony mnisze, chociaż wpływy łacińskie przyczyniły się do powstawania zgromadzeń typu zachodniego. Zob. akojmeci, anachoreci, cenobici, Góra Athos, hezychazm, liturgia godzin, życie zakonne.

Życie pozagrobowe. Świadome i osobowe życie istot ludzkich, które dzięki mocy Bożej nadal żyją, mimo że je dotknęła śmierć biologiczna. Chociaż Kościół naucza, że ostatecznie wszyscy mężczyźni i wszystkie kobiety znajdą się albo w niebie, albo w piekle, oficjalna wiara chrześcijańska nie mówi szczegółowo, jak będzie wyglądało życie pozagrobowe. Opowiadania tych ludzi, którzy powrócili do życia, mimo że uważano ich za umarłych, nie mogą podać niezawodnych informacji o życiu pozagrobowym. Ludzie ci byli wprawdzie bliscy śmierci, ale nie powrócili do życia po prawdziwej śmierci, nie doświadczyli też we właściwy sposób życia, które nadejdzie. Zob. czyściec, dusza, niebo, otchłań, piekło, sąd ostateczny, śmierć, wieczność, wizja uszczęśliwiająca, zmartwychwstanie Chrystusa.

Życie religijne. Kontrolująca samą siebie działalność, która się nie zadowala samą tylko teoretyczną walką o prawdę, ale ma na celu jej sprawdzenie przez przekształcenie społeczeństwa. Przynależność do chrześcijaństwa domaga się życia religijnego, którego ogniskiem jest Jezus i które dalekie od zaciemniania publicznego kultu Kościoła prowadzi do niego i z niego się rodzi. Zob. ortodoksja, szkoła frankfurcka, teologia polityczna, właściwe postępowanie.

Życie zakonne. Sposób życia chrześcijan, którzy praktykują rady ewangeliczne czystości, ubóstwa i posłuszeństwa i prowadzą życie wspólne pod kierownictwem przełożonego. Na początku odbywaj ą oni nowicjat, a złożone przez nich śluby reguluj ą ich sposób życia. Na Zachodzie zatwierdzone formy życia zakonnego prowadzą zakony mnisze (np. benedyktyni, kartuzi i cystersi), kanonicy regułami (np. premonstratensi założeni w wieku XII przez św. Norberta [ok. 1080-1134] i dlatego znani także jako norbertanie), zakony żebrzące (np. założeni w XIII stuleciu franciszkanie i dominikanie) i klerycy regułami (np. założeni w XVI wieku jezuici i teatyni). Instytuty życia zakonnego założone niedawno nazywamy zgromadzeniami zakonnymi, jeżeli ich członkowie składają śluby proste (inaczej jest w zakonach, których członkowie składają śluby uroczyste). Życie zakonne prowadzą zarówno ludzie świeccy, czyli nie wyświęceni na kapłanów lub diakonów, jak i duchowni po święceniach. Sobór Watykański II uczył, że: a. wszyscy ochrzczeni są powołani do pełni życia chrześcijańskiego i do doskonałej miłości (LG 39-42), b. że zakonnicy prowadzą swój własny sposób życia po to, by się z większą swobodą mogli poświęcić pełnej miłości służbie Bogu i ludziom (LG 43-47, PC 1). Sobór wezwał także instytuty zakonne do dokonania odnowy przez powrót do pierwotnego ducha swych założycieli i założycielek (zob. PC 2, CIC 573-709). “Instytuty świeckie”, czyli stowarzyszenia osób świeckich, kapłanów lub jednych i drugich, które powoływano do życia od czasów drugiej wojny światowej, są odmianą życia konsekrowanego, same z siebie jednak nie są odmianą życia zakonnego (CIC 710-730; CCEO 563, 566). Do trwałych osiągnięć Ruchu Oksfordzkiego należy też odnowa życia zakonnego we Wspólnocie anglikańskiej. Do podobnego ożywienia życia zakonnego doszło wśród protestantów, np. w Braterstwie Chrystusowym (Christusbruderschaft) w Niemczech i we wspólnocie ekumenicznej w Taize. Tacy teologowie prawosławni jak Pauł Evdokimov (1901-1970) mówią o “monastycyzmie duchowym”, by wyrazić powszechne wezwanie do świętości. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, mnisi i zakonnicy różnią się od osób świeckich tylko sposobem dążenia do świętości; cel, czyli świętość, pozostaje wspólny. Zob. anachoreci, celibat, cenobici, czystość, doskonałość, eremici, posłuszeństwo, rady ewangeliczne, ruch oksfordzki, ślub, ubóstwo, życie monastyczne.

Żydzi. Ludzie pochodzenia hebrajskiego lub wyznający judaizm. Zgodnie z prawem wydanym w roku 1962 przez państwo Izrael Żydem jest człowiek, który się urodził z matki Żydówki albo przeszedł na judaizm. Zob. hebrajczycy, judaizm.

Źródła wschodniego prawa kanonicznego. Przepisy o sposobie postępowania członków Kościoła i jego pasterzy, wywodzące się zazwyczaj z soborów powszechnych i synodów. Od chwili oficjalnego uznania Kościoła przez państwo, przepisy kościelne stały się automatycznie prawem dla cesarstwa i weszły w Kodeks Teodozjusza, a jeszcze bardziej w Kodeks Justyniana. Za panowania cesarza Teodozjusza II (401-450) wszystkie powszechnie obowiązujące prawa wydane od czasów Konstantyna Wielkiego (zm. 337) zostały skodyfikowane w zbiorze oficjalnie obowiązującym od roku 439. W roku 529 cesarz Justynian I (panował w latach 527-565) ogłosił nowy kodeks, przejrzany w roku 534. Kodeks Justyniana zmierzał do ustanowienia tzw. symfonii (gr. “zgoda, harmonia”) i synallelei (gr. “wzajemna niezawisła współpraca”) między dworem cesarskim a przywódcami kościoła dzięki temu, że cesarz stał się wykonawcą prawodawstwa kanonicznego. Kodeks Justyniana umożliwił wyłonienie się prawa kanonicznego na Zachodzie w późniejszych wiekach średnich. 102 kanony ustanowione podczas Synodu Quinisextum (691-692) tworzą, jak to się często nazywa, “pierwszy zarys prawa kanonicznego”. Jednakże kodyfikacja Wschodniego Prawa Kanonicznego była sprawą dalekiej przyszłości. Św. Nikodem z Góry Athos (1749-1809) próbował dokonać takiej kompilacji i dodał do niej komentarz zwany Pedalion (gr. “ster, wiosło”), co zostało w praktyce uznane przez patriarchę konstantynopolitańskiego. Uważano, że ten ster kieruje łodzią Kościoła powszechnego, w którym dogmaty i tradycja to belki oraz odeskowanie okrętu, nawigator to Jezus, apostołowie zaś i duchowieństwo to oficerowie okrętowi i załoga. Obraz ten nawiązuje do rosyjskiego prawa kanonicznego, zwanego Kormcaja Kniga (ros. “księga nawigatora”), zbioru praw drukowanego po raz pierwszy w roku 1653. Dzieło św. Nikodema odzwierciedla ścisłe powiązanie między prawem, a duchowością oraz wzajemne przenikanie prawa i dogmatu. Dwa wyrazy streszczają ducha Wschodniego Prawa Kanonicznego: nie tylko akribeia (gr. “surowość”), ale również oikonomia (gr. “zarządzanie, władanie”); surowe przepisy prawa muszą być równoważone duszpasterską troską o dobro ludu. Zob. Corpus Iuris Canonici, ekonomia, filokalia, Kościół i państwo, nomokanon, symfonia, synod quinisextum.

Źródło “Q”. Przypuszczalny, zagubiony dokument, złożony przeważnie z wypowiedzi Jezusa (zwanych z grecka logiami), który święci Mateusz i Łukasz mieliby potraktować jako główne źródło swoich Ewangelii. Bardzo wielu uczonych przyjmuje tę hipotezę, wyjaśnia ona bowiem wiele ścisłych podobieństw między Mateuszem a Łukaszem. Zob. ewangelie synoptyczne, teoria dwóch źródeł.