Ś

Z GENPARAF7
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ślady Trójcy Przenajświętszej. Zob. vestigia trinitatis.

Ślub. Obietnica złożona Bogu dobrowolnie przez człowieka dorosłego, że spełni jakieś dobro, do którego nie jest zobowiązany przez Boże przykazania, prawo kościelne lub inne zobowiązania. Do wypełnienia takiego ślubu jest człowiek zobowiązany na mocy cnoty religii (zob. CIC 1191-1198). W Starym Testamencie śluby były znane (Kpł 27, 1-33; Pwt 23, 21-23; 1 Sm 1, 11), czasem je praktykowano nawet z tragicznymi skutkami (Sdz 11, 30-40). Możliwość składania ślubów podjął Nowy Testament (Dz 21, 23-26). Śluby mogą być prywatne albo publiczne. Publiczne są wtedy, gdy sieje składa w obecności świadków, jak się to dzieje już podczas pierwszych (nieuroczystych) ślubów, które członkowie instytutów zakonnych składają zaraz po nowicjacie. Jeżeli śluby publiczne wiążą człowieka na całe życie, zwą się wieczystymi. Jeżeli go wiążą tylko przez pewien okres czasu, o ile nie są odnowione, nazywają się czasowymi. Śluby wieczyste uroczyste nakładają na ślubującego surowsze obowiązki, są uznawane jako takie przez upoważnioną władzę kościelną, a dyspensować od nich może tylko papież. Zob. czystość, nowicjat, posłuszeństwo, ubóstwo, życie zakonne.

Śmierć. Ostateczny koniec naszego biologicznego istnienia, po którym dzieje naszego życia otrzymują wobec Boga pełny i nieodwracalny kształt (GS 18). Pismo Święte zauważa zarówno śmierć naturalną (np. Ps 49, 11-12; Iz 40, 6-7, jak śmierć będącą wynikiem grzechu (Rdz 3, 19; Rz 5, 12). Śmierć będzie ostatnim przeciwnikiem, którego trzeba pokonać przez uczestnictwo w zmartwychwstaniu Chrystusa (1 Kor 15, 26). Zob. cmentarz, dusza, pogrzeb 1, zmartwychwstanie umarłych.

Śmierć Boga. Zob. teologia śmierci Boga.

Śpiew. Śpiewane lub recytowane wypowiadanie poetyckich lub prozaicznych tekstów (często wziętych z Pisma Świętego) podczas sprawowania obrzędów liturgicznych. Praktyka ta jest spadkiem odziedziczonym po judaizmie. Nowy Testament przytacza chrześcijańskie hymny (np. Łk 1, 46-55; Flp 2, 6-11; 1 Tm 3, 16), które uprzedziły powstanie tych ksiąg Pisma. Hymny św. Efrema Syryjczyka (ok. 306-373) na święta kościelne i inne okazje liturgiczne zjednały mu tytuł “Harfy Ducha Świętego”. Wydaje się, że to dzięki św. Hilaremu z Poitiers (ok. 310-367) śpiew się rozszerzył ze Wschodu na Zachód. W obrządkach wschodnich liturgia jest zawsze śpiewana, a w wielu tradycjach są dozwolone co najwyżej instrumenty perkusyjne. Zob. liturgia, śpiew gregoriański.

Śpiew gregoriański. Muzyka obrządku łacińskiego tradycyjnie przypisywana papieżowi Grzegorzowi I Wielkiemu (ok. 540-604), który się mógł przyczynić do jej upowszechnienia w Rzymie. Śpiew gregoriański zwany też melodią prostą, ponieważ jego rytmika nie jest skomplikowana znamionuje się surowym i uporządkowanym pięknem, dzięki czemu stwarza atmosferę modlitwy (SC 116-117). Jego odrodzenie się w czasach współczesnych wiele zawdzięcza opatowi z Solesmes, benedyktynowi Dom Prosper Guerangerowi (1805-1875). Zob. śpiew.

Środa Popielcowa. W obrządku rzymskim, stosowanym na ogół na Zachodzie, pierwszy dzień Wielkiego Postu, charakteryzujący się nabożeństwem pokutnym, podczas którego wiernym posypuje się czoła lub czubek głowy popiołem wraz z napomnieniem: “Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”, lub “Pamiętaj, prochem jesteś i w proch się obrócisz”. Środa Popielcowa i Wielki Piątek są obecnie jedynymi obowiązującymi dniami postu dla katolików rzymskich. W obrządku ambrozjańskim, nadal stosowanym przez archidiecezję mediolańską. Wielki Post zaczyna się w poniedziałek pierwszego tygodnia po Środzie Popielcowej i pierwszy postny dzień Wielkiego Postu wypada w piątek tego tygodnia. W obrządku rzymskim dodano 5 dni od Środy Popielcowej do następnej niedzieli włącznie, ponieważ kolejne sześć tygodni do Wielkanocy zawierało tylko 36 dni postu zamiast czterdziestu, jako że niedziele nie były dniami postnymi. Zob. czysty poniedziałek, pokuta, post, wielki post.

Świadkowie chrztu i bierzmowania. Zob. chrzestny.

Świadkowie Jehowy. Sekta, którą założył w Stanach Zjednoczonych Charles Taze Russell (1852-1916), a która pierwotnie nosiła nazwę “Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego”. Russel utrzymywał, że wkrótce nastąpi drugie przyjście Chrystusa, a swoje poglądy głosił w “Strażnicy”. Jego zwolennicy, nastawieni wrogo do głównych Kościołów, a wywrotowe wobec władzy cywilnej, często popadali w konflikt z prawem; bronił ich Joseph Franklin Rutherford (1869-1941). Stał się on drugim przywódcą tej sekty, która przybrała nazwę “Świadków Jehowy”. Stali się oni mniej agresywni w sposobie działalności misyjnej, ale nadal interpretują Pismo Święte i dzieje świata w sposób osobliwy. Zob. fundamentalizm, millenaryzm, paruzja.

Świadomość klasyczna. Wyrażenie, którego używał Bernard Lonergan (1904-1984) na oznaczenie tego, w jaki sposób kultura warunkuje świadomość, w jej rozwoju od wiedzy naiwnej do filozoficznej. Świadomość klasyczna jest rozwiniętą formą świadomości przekonanej, że pewna określona kultura jest normującym i wyższym kryterium, dzięki któremu można ocenić inne kulturalne doznania i sposoby ich wyrażania. Świadomość klasyczna przez całe stulecia panowała na Zachodzie, teraz jednak ustępuje miejsca świadomości pluralistycznej, która jest raczej opisową niż normatywną. W teologii oznacza to, że wielu klasycznych odpowiedzi nie można już dłużej uważać za jedyne wyjaśnienie wiary chrześcijańskiej, chociaż niekoniecznie utraciły one swoją wartość. Zob. metody teologiczne, pluralizm, postmodernizm.

Świat. Wszechświat stworzony przez Boga (Mt 25, 34; J 17, 5. 24). Wyraz “świat” może też oznaczać regiony w których powinna być przepowiadana Ewangelia (Mk 6, 15), a nawet tych, którzy nie uznają Chrystusa (J l, 9-11) i są nastawieni wrogo wobec Niego i wobec Jego naśladowców (J 8, 23; 15, 18-20; 17, 14). Szatan jest księciem tego świata (J 12, 31; 14, 30; 16, 11), Bóg jednak kierując się miłością, wysłał Syna swego na świat (rozumiany jako ludzkość), żeby go zbawić (J 3,16-17). Najdłuższym tekstem Soboru Watykańskiego VII była konstytucja pastoralna o Kościele w świecie współczesnym, Gaudium etspes. Dokument ten, stojący w jednym szeregu z trwałą chrześcijańską opozycją przeciwko gnostycznym odmianom dualizmu, stwierdzał, że świat stworzony jest z istoty swej dobry. Świat zamiast odgradzać Boga od ludzi powinien być punktem pośredniczącym, czego przykładem może być użycie materii podczas sprawowania sakramentów (zob. DH 800,3025; ND 19,418). Zob. dualizm, gnostycyzm, manicheizm, oikoumene, sakrament, teologia polityczna, teologia wyzwolenia, wszechświat.

Światło chwały. Światło, którego potrzebują ludzie będący w niebie, żeby mogli w wizji uszczęśliwiającej oglądać Boga. W Psalmie 36,9 jest mowa o tym, że w Bożym świetle widzimy światło, a Objawienie św. Jana mówi nam, że w nowej Jerozolimie normalne światło będzie zastąpione przez światło Boże (Ap 21, 23; 22,5). Przeciwko błędom przypisywanym begardom i beginkom Kościół nauczający określił, że bez szczególnego światła chwały rozum ludzki nie może zobaczyć Boga (zob. DH 895). Na Zachodzie na ogół interpretowano to światło jako stworzoną nadprzyrodzoną cnotę, która przekształca nasz umysł. Na Wschodzie utożsamiano światło to z Bogiem, chociaż tam także uwzględniano rozróżnienie między niedostępną Bożą istotą, a przekształcającą Bożą energią. Zob. hezychazm, istota i energie, palamizm, sprawności, wizja uszczęśliwiająca.

Światowa Rada Kościołów. Zjednoczenie Kościołów, które się ukształtowało wskutek zlania się “Ruchu Wiary i Ustroju” z “Życiem i Pracą” podczas spotkania w roku 1948 w Amsterdamie. Głównym celem Światowej Rady Kościołów jest wezwanie skierowane do wszystkich Kościołów, by zmierzały do widzialnej jedności w wierze i w jednej eucharystycznej wspólnocie. Równocześnie Światowa Rada Kościołów uważa siebie samą za tymczasową wyrazicielkę tej jedności i jako taka jest ona forum dla spotkań i współpracy między Kościołami chrześcijańskimi. Spotkania ogólne odbyły się w Amsterdamie (1948), w Evanstone w Stanach Zjednoczonych (1954), w New Dehii (1961), w Uppsali (1968), w Nairobi (1975), w Vancouver (1983), w Canberra (1991) i w Harare (1998). Do Światowej Rady Kościołów, która ma siedzibę w Genewie, należy 314 Kościołów z rozmaitych tradycji chrześcijańskich: anglikańskiej, prawosławnej i protestanckiej. Od roku 1965 Kościół rzymskokatolicki, chociaż nie jest członkiem Światowej Rady Kościołów, ma z nią regularne kontakty za pośrednictwem Wspólnej Grupy Roboczej. Zob. dialog, ekumenizm, wiara i ustrój.

Świątynia. Zob. Kościół 1.

Świątynia Jerozolimska. Główna świątynia żydowska, zbudowana w Jerozolimie, i jedyne miejsce, w którym można było składać ofiary (zob. Pwt 12, 1-31). Po raz pierwszy zbudowano ją za panowania Salomona (ok. 970 - ok. 930 przed Chr.). Ta świątynia została zburzona przez Babilończyków w roku 586 przed Chr. Prorok Aggeusz oraz prorok Zachariasz zachęcali do budowy drugiej świątyni (520-515 przed Chr.; zob. Ezd 3, 1-13; Ag 2, 1-9, 15-19). Po jej zbezczeszczeniu przez króla Antiocha Epifanesa w roku 167 przed Chrystusem (Dn 9, 2-7, 11, 31; 1 Mch 1, 41-64; 2 Mch 6, 1-6) Juda Machabeusz dokonał jej oczyszczenia i ponownego poświęcenia (l Mch 4, 36-59). Hannuka, doroczne święto świateł obchodzone w połowie grudnia, do dzisiaj przypomina to oczyszczenie świątyni. Herod Wielki, który panował w latach 37-4 przed Chrystusem, wybudował wspaniałą trzecią świątynię, którą zburzyli Rzymianie w roku 70 po Chrystusie. Na jej miejscu stoi meczet Al Aqsisa, czyli “Kopuła Skały”; tradycja w tym miejscu umieszcza Abrahama składającego ofiarę z Izaaka oraz wniebowstąpienie Mahometa. Dla muzułmanów jest to drugie najświętsze miejsce w świecie po El-Kaaba w Mekce. Zob. islam, Jerozolima, synagoga.

Świece. Walce, lub bryły wosku uformowane wokół knota i dające po zapaleniu światło. Ceremoniom kościelnym towarzyszy światło zapalonych świec. W dzień i w nocy światło, zwykle świeca, pali się przed tabernakulum, zawierającym konsekrowane hostie. Życie chrześcijan biegnie od świecy chrzcielnej, poprzez świecę pierwszokomunijną, aż do świec używanych przy pogrzebie. Podczas Wigilii Paschalnej celebrans zapala paschał i wnosi do kościoła. Śpiewa trzykrotnie “Lumen Christi!” (Światło Chrystusa) i dzieli się światłem z wiernymi, którzy trzymają małe świece. Wierni, kiedy przychodzą do kościoła, często zapalają świece przed swym ulubionym świętym. Na Wschodzie ludzie zapalają świece przed ikonami. Przy wejściu, zwanym narthex (gr. “przedpokój”), do kościołów wschodnich zwykle znajdują się stoliki na świece wotywne. “Manoualia”, czyli duże lichtarze przed ikonostasem zapalane są przed Liturgią Eucharystyczną, razem z trzema świecami symbolizującymi Trójcę Przenajświętszą (na ołtarzu), lub dwunastoma świecami (symbolizującymi Dwunastu Apostołów) na jednym, lub kilku kandelabrach. Świece z uroczystości Wielkiego Piątku są zabierane i przechowywane w domu, podobnie jak katolicy na Zachodzie zabierają do domu palmy w Palmową Niedzielę. Świece symbolizują całkowite oddanie, lub “spalanie się” w służbie wspólnocie. Zob. Eucharystia, ikona, ikonostas, Komunia święta, Najświętszy Sakrament, tabernakulum, triduum wielkanocne.

Święcenia. Obrzęd liturgiczny, podczas którego kandydaci stają się diakonami, kapłanami (prezbiterami) lub biskupami. Udzielanie tego sakramentu, które się zaczyna pod koniec Liturgii Słowa, a przed Liturgią Eucharystyczną, następuje przez nałożenie rąk i wypowiedzenie przepisanej formuły. Po święceniach diakon otrzymuje stułę, a kapłan ornat. Obydwaj otrzymują księgę Ewangelii, a kapłan także kielich i patenę. Biskup po święceniach otrzymuje pierścień, mitrę i krzyż pasterski, czyli pastorał, następnie siada na tronie, który jest symbolem jego władzy nauczania. Zob. biskup, diakon, ingres, kapłani, prezbiter, sakrament święceń.

Święto. Dzień szczególnego obchodu liturgicznego w kalendarzu liturgicznym. W niedzielę wspominamy zmartwychwstanie Chrystusa; na Wschodzie zwie się ją często “Dniem ósmym” albo pierwszym dniem nowego stworzenia, które nam przyniósł Chrystus. Święta ruchome to takie, jak Wielkanoc i Zesłanie Ducha Świętego, których daty się zmieniają każdego roku. Święta nieruchome albo stałe (np. Boże Narodzenie i dni poświęcone wspomnieniom świętych) zawsze się obchodzi w tym samym dniu. Zob. dwanaście świąt, kalendarz liturgiczny, niedziela, szabat, zmartwychwstanie Chrystusa.

Świętokradztwo. Znieważenie osób Bogu poświęconych, wydarzeń świętych, miejsc i przedmiotów. Przykładem może być profanacja kościoła, kradzież kielichów mszalnych albo puszek przeznaczonych do przechowywania Najświętszego Sakramentu, a także przemoc względem osób wiodących życie konsekrowane. Zob. konsekracja.

Świętokupstwo. Zob. symonia.

Święto Przaśników. Przaśniki (po grecku azymoi = bez kwasu) to cienkie, niekwaszone pieczone placki (por. Rdz 19, 3), które Żydzi jedli podczas siedmiodniowego święta będącego wspomnieniem ich wyjścia z Egiptu (Wj 12,15; 23, 15; 34, 18). Z powodu fermentacji kwaszony chleb nabrał znaczenia zepsucia (Mt 16, 6; 1 Kor 5, 7). Ponieważ Ewangelie synoptyczne opowiadają, że Ostatnia Wieczerza odbyła się w pierwszy dzień święta Przaśników (Mt 26, 17; Mk 14, 12; Łk 22, 7), we Mszy świętej w obrządku łacińskim używa się chleba niekwaszonego. Większość Kościołów wschodnich jednak idzie za św. Janem, według którego Ostatnia Wieczerza i ukrzyżowanie nastąpiły zanim się zaczęło święto Przaśników (J 13, l; 18, 28; 19, 14). Ta różnica była jednym z pretekstów do schizmy między Wschodem a Zachodem w roku 1054. Arcybiskup Leon z Abhrydy oskarżył katolików rzymskich o to, że są azymitami, czyli że używają do konsekracji chleba niekwaszonego, a znowu chrześcijanie wschodni otrzymali przezwisko prozemitów, czyli takich, którzy do konsekracji używaj ą chleba kwaszonego. Sobór Florencki (1439) nauczał, że zarówno chleba przaśnego jak kwaszonego można używać podczas sprawowania Eucharystii (zob. DH 1303; ND 1508). Wszyscy chrześcijanie wschodni oprócz Ormian i maronitów używają do konsekracji chleba kwaszonego. Zob. pascha, Sobór Florencki.

Świętość. Przymiot bytu, który całkowicie spełnia cel swego istnienia i dzięki temu jest sam w sobie zjednoczony. Ściśle mówiąc, tylko Bóg jest święty, ponieważ jest On “Tajemnicą budzącą przerażenie i zachwyt” (Mysterium tremendum etfascinans), “całkowicie inny” niż ludzie i święty w sposób niemożliwy do opisania (zob. Iz 6, 3. 5), a mimo to jest On źródłem całej naszej duchowej i moralnej doskonałości. W Starym Testamencie kodeks świętości (Kpł 17-26) zachęca Izraelitów, by byli świętymi, ponieważ ich Bóg jest święty (Kpł 19, 2; 20, 26). Zdaniem św. Pawła zarówno cały Kościół, jak pojedynczy chrześcijanie to świątynia Ducha Świętego (1 Kor 3, 16-17; 6, 19). Można także mówić o świętości miejsc, obrzędów, pism, prawa i przymierza, ponieważ są one pobłogosławione przez Boga i Jemu poświęcone. Zob. chwała, doskonałość, hagios, konsekracaja, łaska, przymierze, święty, trisagion, uświęcenie.

Świętość Kościoła. Jedna z głównych cech znamiennych dla Kościoła i jego członków, a zarazem artykuł wiary oparty na najwcześniejszych wyznaniach wiary (DH 1-2, 4, 5, 10-39, 41-43; ND 1-5, 9-10). Przez Ofiarę, którą złożył Chrystus, przez Ducha Świętego i przez chrzest święty cały Kościół został uświęcony (Rz 5, 5; 1 Kor 6, 11; Ef 5, 25-27). Św. Paweł zwraca się do wspólnot chrześcijańskich jako do “świętych” (2 Kor 1, 1) albo do “powołanych świętych” (Rz 1, 7; 1 Kor 1, 2). Niekiedy chrześcijanie np. donatyści zbyt mocno podkreślali świętość Kościoła jako instytucji. Prawda polega raczej na tym, że ze względu na obecne pielgrzymowanie Kościół stał się święty przez Ducha Bożego, że go nieustannie wspiera świadectwo wiary oddanych mu heroicznie niektórych członków, a mimo to (z powodu wielu grzechów popełnianych przez chrześcijan) potrzebuje on stale oczyszczenia (LG 8). Przy końcu świata Kościół niebieski, nowe Jeruzalem, zajaśnieje promienistą świętością (Ap 21, 2, 10-11; 22, 19). Zob. cechy Kościoła, donatyzm, kanonizacja, święty, świętych obcowanie, uświęcenie.

Świętość pierwotna. Zob. sprawiedliwość pierwotna.

Święty. Człowiek wezwany do pełnej osobowej doskonałości lub już teraz cieszący się tym stanem w życiu wiecznym z Bogiem. Wszyscy ochrzczeni chrześcijanie otrzymują powołanie do świętości (LG 39-42). Niektórzy z nich bywają po śmierci oficjalnie uznani za wybitnie świętych (SC 8, 104, 111, LG 50-51). Leon Bloy (1846-1919) napisał o życiu: “Jedyną smutną rzeczą jest brak miłości Boga i brak świętości”. Zob. beatyfikacja, doskonałość, kanonizacja, kult świętych, świętość, świętość Kościoła, trisagion.

Świętych obcowanie. Jedność duchowa między Chrystusem oraz wszystkimi chrześcijanami znajdującymi się w niebie (albo jeszcze cierpiącymi w czyśćcu) lub żyjącymi na ziemi (LG 49-50). Niewykluczone, że pierwotnie termin ten oznaczał więź chrześcijan między sobą i z Chrystusem przy sprawowaniu Eucharystii. Zob. czyściec, Kościół walczący, koinonia, niebo.